Wygaśnięcie postanowień Regulacji Komisji Europejskiej nr 1407/2002 dotyczącej wsparcia państwowego dla przemysłu węglowego ("Regulacja węglowa”) ustalone jest na 31 grudnia 2010 r. Od tego dnia, wraz z brakiem nowych zasad specyficznych dla tegoż sektora, zasady wsparcia państwowego dla przemysłu wydobywczego określane będą na podstawie ogólnych postanowień wymienionych w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę Europejską. Z tego powodu Komisja otworzyła publiczne konsultacje w celu określenia czy istnieją powody do starań o wdrożenie unikalnych, bardziej przyjaznych górnictwu, zasad opartych na specyfice sektora wydobywczego na czas po roku 2010.

1. Jak oceniacie Państwo wpływ wygaszenia Regulacji Węglowej na przemysł wydobywczy węgla kamiennego? Czy ogólne zasady udzielania pomocy określone w Traktacie o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej byłyby wystarczające, czy też może występują specyficzne potrzeby sektora wydobywczego, wymagające wprowadzenia określonych zasad po roku 2010? W jakim stopniu sektor węgla kamiennego różni się od sektora węgla brunatnego, dla którego nie wdrożono żadnych specyficznych, dodatkowych zasad?

Zasady wsparcia dla przemysłu wydobywczego, określone w ogólnych zarządzeniach Traktatu o Ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej nie odzwierciedlają realnej sytuacji górnictwa węgla kamiennego w krajach, które są największymi producentami tegoż surowca energetycznego. Dlatego też utrzymanie stabilnej pracy kopalń i całego sektora wydobywczego uzależnione jest przede wszystkim od dotacji państwowych. Bezpieczeństwo energetyczne Polski, a także całej Europy uzależnione jest od węgla kamiennego, który w wielu krajach jest wciąż podstawowym surowcem energetycznym. Rozporządzenie nr 1407/2002 wprowadza znaczne ułatwienia w działalności sektora górniczego, umożliwiając jego rozwój. Uważamy, że obowiązywanie Rozporządzenia powinno zostać przedłużone na kolejne lata.

Rozporządzenie w obecnej formie nie obejmuje producentów węgla niskogatunkowego.  Sektor ten jest słabiej rozwinięty niż górnictwo węgla wysokogatunkowego, jednak energia pozyskana dzięki ortho-lignitom stanowi ważną część miksu energetycznego wielu krajów Europy. Naszym zdaniem zasięg Rozporządzenia powinien obejmować także wsparcie dla producentów węgla brunatnego.
 
 
2. Czy istnieją jakieś szczególne cele wspólnego interesu Unii, które mogą uzasadnić utrzymanie działalności przedsiębiorstw branży górniczej, które inaczej nie byłyby rentowne ze względu na wysokie koszty produkcji oraz zobowiązania społeczne oraz środowiskowe?

Przemysł wydobywczy w wielu krajach Unii Europejskiej wciąż tworzy znaczną ilość miejsc pracy, dając środki do życia milionom ludzi zatrudnionym zarówno w kopalniach, jak i w firmach zajmujących się produkcją maszyn górniczych i opracowujących nowe technologie. Brak wsparcia dla górnictwa będzie skutkował jego likwidacją, co wiąże się z likwidacją miejsc pracy, a w także koniecznością importu węgla z krajów nie należących do Unii Europejskiej oraz poważnymi trudnościami w rozwoju technologii produkcji "czystego węgla", a w konsekwencji z negatywnymi zmianami środowiskowym.


3. Czy istnieje określona potrzeba, odnosząca się do celów wspólnego interesu Unii,  wspierania inwestycji w przemyśle węgla kamiennego w zakresie szerszym, niż rozwiązania oferowane przez ogólne postanowienia Traktatu  o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej?

Zgodnie z zarządzeniem Rady Europejskiej, Unia Europejska powinna gospodarować swoją bazą surowcową w jak najbardziej racjonalny sposób. Wszystkie zainteresowane strony, rządy Krajów Członkowskich oraz przedstawiciele przemysłu, powinny brać udział w analizie bezpieczeństwa dostaw energii, jako że kwestia ta jest dla nich równie istotna.

Ponadto, wszystko wskazuje na to, że poziom zużycia energii elektrycznej w Krajach Członkowskich nie spadnie, a wręcz przeciwnie, będzie sukcesywnie rósł. Sprostanie temu wyzwaniu jest możliwe jedynie poprzez bardziej efektywne wykorzystanie środków określonych w unijnym pakiecie energetycznym oraz rozwój tzw. czystego węgla. Komisja stwierdza, że węgiel jest i przez długi czas pozostanie najbardziej istotnym elementem polityki bezpieczeństwa energetycznego krajów Unii Europejskiej. Sukcesywne wdrażanie źródeł energii odnawialnej nie może wpływać negatywnie na górnictwo, które ciągle pozostaje najbardziej stabilnym i pewnym źródłem pozyskiwania energii elektrycznej.


4. Czy istnieje określona potrzeba dla przyznania wsparcia operacyjnego dla przemysłu węgla kamiennego, które poszerza możliwości przedstawione w ogólnych postanowieniach Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej? Czy wsparcie powinno być udzielane w kontekście planów likwidacyjnych i jeśli tak, to na jak długo? Jaki wspólny interes Unii może uzasadnić taką pomoc?

Przez ostatnich kilka lat proces restrukturyzacji górnictwa posunął się znacznie do przodu. Aby zapewnić bezpieczeństwo energetyczne Państw Członkowskich, proces ten musi być kontynuowany także po roku 2010. Działania te muszą być sukcesywnie wdrażane, aby Państwa Członkowskie, które dołączyły do Unii Europejskiej po roku 2004 miały zapewnione należyte narzędzia regulujące. Dalsze plany restrukturyzacyjne będą się wiązać z poważnymi zmianami w całej Europie. Wymagane są zatem efektywne plany restrukturyzacyjne oparte na nowej podstawie prawnej. Nie można dopuścić, aby proces ten został zachwiany przez brak wsparcia państwowego, motywowanego zasadami zdrowej konkurencji gospodarczej.


5. W jakim stopniu powiązane ze sobą przemysły, takie jak górnictwo i przemysł zajmujący się technologiami czystego węgla, odczują dalsze zmniejszanie działalności w przemyśle wydobywczym w Unii Europejskiej? Jak bardzo będą one dotknięte wygaśnięciem Regulacji węglowej? Czy istnieją dla tych przemysłów jakieś alternatywy w przypadku zamknięcia kopalń węgla kamiennego w wyniku zmniejszenia wsparcia państwowego?

Branża o tak znacznych rozmiarach, jak przemysł wydobywczy nie może istnieć w izolacji. Otoczona jest innymi przedsiębiorstwami, które dostarczają kopalniom m.in. maszyny i urządzenia, a także opracowujące nowe technologie "czystego węgla". Firmy te, po zmniejszeniu wydobycia w kopalniach, doświadczać będą znacznych trudności w swojej działalności. Skrajnie doprowadzić to może do ich zamknięcia, a co za tym idzie utraty pracy przez tysiące ludzi. Jako że odbiorcami produktów i usług tychże firm są zakłady przemysłu wydobywczego, po jego likwidacji zabraknie rynku zbytu dla wyspecjalizowanych maszyn górniczych. Związek Zawodowy Górników w Polsce nie dostrzega żadnej racjonalnej alternatywy dla takich firm.


6. Czy uważacie Państwo, że bezpieczeństwo energetyczne może uzasadniać podtrzymanie określonej pomocy państwowej, będącej odpowiedzią na specyficzne potrzeby przemysłu wydobywczego? W szczególności, czy istnieje ryzyko, że Unijne zakłady produkujące energię będą miały trudności z importem węgla po cenach, na które będzie je stać, jeśli w wyniku ograniczenia pomocy państwowej dla przemysłu wydobywczego, część kopalni zostanie zamkniętych? Czy producenci energii korzystający z dotowanego węgla będą mogli bez problemów przenieść się na alternatywne źródła węgla (z innych Krajów Członkowskich, bądź też spoza Unii Europejskiej)?

Treść opublikowanego w listopadzie 2008 r. Drugiego Strategicznego Przeglądu Energetycznego jasno wskazuje, że węgiel jeszcze przez długi czas pozostanie istotnym elementem miksu energetycznego krajów unijnych, oraz że utrzymanie wydobycia tego kruszcu na wysokim poziomie leży w ogólnym społecznym interesie. Kluczowym elementem jest perspektywa zachwiania bezpieczeństwa energetycznego Unii przez brak nowych inwestycji na rynku naftowym oraz wahający się poziom cen. Według przewidywań unijnych analityków, poziom uzależnienia Państw Członkowskich od węgla kamiennego, który już teraz pozostaje wysoki, wzrośnie jeszcze bardziej w roku 2030. Podobną tendencję będzie można zaobserwować również w gazownictwie i przemyśle naftowym.

Transport węgla, lądowy czy morski, z krajów odległych o tysiące kilometrów zawsze powoduje trudności natury logistycznej i nie pozostaje bez znaczenia na czynniki ekonomiczne oraz środowiskowe. Nie tylko czas jego dostaw może znacznie się zwiększyć, ale przede wszystkim zwiększy się jego całkowity koszt, co w dobie kryzysu gospodarczego nie jest bez znaczenia. Na transport węgla z innych krajów może mieć ponadto wpływ, niekiedy niekorzystna, atmosfera polityczna.

Zmiana dostawców węgla będzie wymagała od producentów energii opracowania nowych ścieżek dostaw, co może być procesem długotrwałym i uciążliwym finansowo. Przeciwko dostawom spoza Państw Członkowskich Unii Europejskiej przemawiają także inne argumenty: stabilność i trwałość dostaw czy jakość samego kruszcu.


7. Czy istnieje uzasadnienie przyznawania przedsiębiorstwom górniczym odstępstw od ogólnych zasad w przypadku zobowiązań wynikających z zasady "truciciel płaci"? Czy poradziły by sobie z zobowiązaniami w zakresie ochrony środowiska w przypadku braku szczególnych zasad udzielania pomocy państwa dla sektora?

Pomimo coraz większego udziału energii odnawialnej w miksie energetycznym, jej koszty są obecnie znacznie wyższe niż koszty energii pochodzącej z węgla kamiennego. Oznacza to, że energia konwencjonalna jest konkurencyjna i jej utrzymanie jest ekonomicznie uzasadnione. Energia odnawialna nie weszła jeszcze do głównego nurtu energetycznego Unii. Wykorzystanie węgla kamiennego musi jednak być w zgodzie z istniejącymi już ramami klimatycznymi. Trzeba jednak zauważyć, że zmniejszenie dotacji państwowych nie polepszy sytuacji kopalń czy elektrowni opartych na węglu. Zamykanie miejsc wydobycia spowodowane brakiem subsydiów państwowych pociąga za sobą trudności związane np. z rekultywacją miejsc wydobycia, zabezpieczeniem szybów górniczych czy też bezpiecznym usunięciem maszyn górniczych spod ziemi. Prace te będą wymagały wsparcia finansowego i odnoszą się głównie do zasady "truciciel płaci" według której to emitujące przedsiębiorstwo musi pokryć swoje koszty zanieczyszczenia. Nasuwa się zatem pytanie: czy instrumenty wyznaczone przez ogólne postanowienia Traktatu o Ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej są do tego wystarczające?


8. Czy przedsiębiorstwa górnicze będą w stanie podołać dziedziczonym społecznym zobowiązaniom w przypadku braku dodatkowych, specyficznych dla górnictwa zasad pomocy państwowej?

Dziedziczone zobowiązania, będące kosztami poniesionymi i zaplanowanymi przez przedsiębiorstwa, które prowadzą lub przeprowadziły proces restrukturyzacji, w znacznym stopniu obciążają budżety tychże zakładów. W krajach, w których proces restrukturyzacji przebiegał powoli i nie bez komplikacji (jak na przykład Polska), dziedziczone zobowiązania, będące konsekwencją racjonalizacji przemysłu wydobywczego, przyczyniają się do niskich wyników ekonomicznych. W szczególności koszty takie jak emerytury dla pracowników, którzy utracili pracę w wyniku restrukturyzacji, koszty szkoleń i przekwalifikowania, deputat węglowy czy rekultywacja miejsc wydobycia stanowią znaczne utrudnienie w oraz mogą zaburzyć swobodną działalność przedsiębiorstw wydobywczych przy założeniu braku wsparcia dla górnictwa.


9. Mając na względzie społeczną i regionalną spójność, czy dotacje dla górnictwa węglowego były by kosztowo efektywnym i trwałym sposobem na tworzenie lub utrzymanie miejsc pracy?

Konsekwentnie i długoterminowe wsparcie dla przemysłu górniczego jest gwarancją utrzymania ponad 100 tys. miejsc pracy w górnictwie oraz setek tysięcy w jego otoczeniu. Wiele rodzin utrzymuje się z pracy w górnictwie i tradycja ta przechodzi często z ojca na syna czemu sprzyja podtrzymanie adekwatnego stanu przemysłu wydobywczego, a tradycja ta przyczynia się do utrzymania spójności lokalnej na terenie szczególnie intensywnie wykorzystywanym w górnictwie.  


10. Czy pomoc państwowa jest odpowiednim instrumentem zwalczającym negatywne społeczne i ekologiczne konsekwencje zamykania kopalń, w szczególnie, gdy pociąga za sobą utrzymanie działalności produkcyjnej, która w innym wypadku byłaby nieopłacalna? Czy podobne rezultaty mogłyby być osiągnięte przy mniejszym zaburzeniu konkurencji, gdyby przedsiębiorstwa węglowe były zmuszone do honorowania swoich zobowiązań w możliwym stopniu i jeśli państwo finansowałoby pozostałe obciążenia społeczne i ekologiczne kiedy tylko te przedsiębiorstwa wstrzymałby by całą działalność gospodarczą?   

Opłacalność działalności produkcyjnej kopalń jest czynnikiem istotnym, lecz utrzymanie tego stanu rzeczy w obliczu utraty pracy przez setki tysięcy ludzi musi zostać ponownie rozważone.
Wstrzymanie dotacji dla górnictwa w imię zachowania zdrowej konkurencji nie jest posunięciem racjonalnym ze względu na szkody społeczne jakie przynieść może ten proces. Brak dotacji, a w jego wyniku zamykanie kopalń oraz nierentownych zakładów przemysłowych nasila zjawisko bezrobocia wśród tej kategorii społecznej. Przyczyni się także do degradacji tradycji i kultury ludzi mieszkających na terenach od wieków związanych z górnictwem.

 

 

Zachęcamy do przesyłania swoich uwag i komentarzy w formie odpowiedzi na powyższe pytania w języku angielskim na adres: TREN-COAL-CONSULTATION@ec.europa.eu do 15 lipca br.

Po więcej informacji zapraszamy na przygotowaną przez Komisję Europejską stronę internetową .